दिवाळीत ‘शुगर-फ्री’ मिठाई खरंच सुरक्षित असते का?

दिवाळी म्हटली की फराळ, लाडू, करंजी आणि मिठाई आलीच. पण तुम्हाला मधुमेह (डायबिटीज) असेल, तर गोड पदार्थ खाताना मनात प्रश्न येऊ शकतो. अशा वेळी अनेक जण नेहमीच्या मिठाईऐवजी ‘शुगर-फ्री’ मिठाई निवडतात.

मात्र, ‘शुगर-फ्री’ म्हणजे रक्तातील साखर वाढणारच नाही, असे नाही. मिठाईमध्ये साखरेऐवजी गोडवा देणारा दुसरा पदार्थ वापरलेला असू शकतो. तरीही त्यातील कार्बोहायड्रेट्स, कॅलरीज आणि इतर घटकांचा विचार करणे गरजेचे आहे.

मधुमेह असताना दिवाळीचा आनंद घेण्यासाठी प्रत्येक गोड पदार्थ पूर्णपणे टाळणे हाच एकमेव पर्याय नाही. योग्य प्रमाणात खाणे, अन्नपदार्थांचे लेबल वाचणे आणि डॉक्टरांनी दिलेल्या आहाराच्या सूचनांचे पालन करणे महत्त्वाचे आहे (American Diabetes Association, 2025).

दिवाळीत शुगर-फ्री मिठाई खाताना या ५ गोष्टी लक्षात ठेवा

१. ‘शुगर-फ्री’ म्हणजे कार्बोहायड्रेट्समुक्त नाही

‘शुगर-फ्री’ मिठाईमध्ये नेहमीच्या साखरेऐवजी स्टीव्हिया, सुक्रॅलोज किंवा सॉर्बिटॉल, मॅल्टिटॉल यांसारखे गोडवा देणारे पदार्थ वापरलेले असू शकतात. हे पदार्थ शरीरावर वेगवेगळ्या प्रकारे परिणाम करतात.

काही गोडवा देणाऱ्या पदार्थांचा रक्तातील ग्लुकोजवर कमी परिणाम होतो. मात्र, मिठाईमध्ये खवा, दूध, मैदा, सुका मेवा किंवा इतर घटकही असू शकतात. त्यामुळे केवळ ‘शुगर-फ्री’ हे लेबल पाहून मिठाई रक्तातील साखरेवर परिणाम करणार नाही, असे समजू नका (American Diabetes Association, 2025).

काय करावे? मिठाईतील एकूण कार्बोहायड्रेट्स आणि कॅलरीज तपासा. पॅकबंद पदार्थ निवडताना घटकांची यादीही वाचा.

२. मिठाईचे प्रमाण मर्यादित ठेवा

शुगर-फ्री मिठाई आहे म्हणून ती जास्त प्रमाणात खाणे योग्य नाही. मिठाईमधील इतर घटकांमधून कॅलरीज आणि कार्बोहायड्रेट्स मिळू शकतात. त्यामुळे किती मिठाई खाल्ली, याकडे लक्ष द्या.

दिवाळीत दिवसभर वेगवेगळे गोड पदार्थ खाल्ले जातात. अशा वेळी प्रत्येक पदार्थाचे प्रमाण लक्षात न राहिल्याने एकूण सेवन वाढू शकते.

काय करावे? मिठाईचा लहान भाग निवडा. दिवसभरात खाल्लेल्या इतर पदार्थांचाही विचार करा. तुमच्या आहारासाठी योग्य प्रमाण किती असावे, हे डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांकडून जाणून घ्या.

३. मिठाईतील गोडवा देणारा पदार्थ तपासा

सर्व साखरेच्या पर्यायांचा परिणाम सारखा नसतो. स्टीव्हिया आणि सुक्रॅलोजसारखे काही गोडवा देणारे पदार्थ कमी किंवा नगण्य कॅलरीज देतात. तर सॉर्बिटॉल आणि मॅल्टिटॉलसारखे साखरेचे पर्याय काही प्रमाणात कॅलरीज देऊ शकतात.

काही साखरेचे पर्याय जास्त प्रमाणात खाल्ल्यास पोट फुगणे, गॅस किंवा जुलाब होऊ शकतात. त्यामुळे मिठाईमधील गोडवा देणाऱ्या पदार्थाचे नाव आणि प्रमाण समजून घेणे उपयुक्त ठरते (U.S. Food and Drug Administration, 2021).

काय करावे? पॅकबंद मिठाईच्या घटकांच्या यादीत स्टीव्हिया, सुक्रॅलोज, सॉर्बिटॉल किंवा मॅल्टिटॉल यांसारखी नावे आहेत का, ते पाहा. काही घटकांची तुम्हाला सहनशीलता नसेल, तर तो पदार्थ टाळा.

४. रक्तातील साखरेच्या पातळीवर लक्ष ठेवा

प्रत्येक व्यक्तीच्या शरीराची अन्नावरील प्रतिक्रिया वेगळी असू शकते. त्यामुळे एखादी शुगर-फ्री मिठाई दुसऱ्या व्यक्तीसाठी योग्य असली, तरी ती तुमच्यासाठीही योग्य असेलच असे नाही.

मधुमेह असल्यास डॉक्टरांनी सांगितलेल्या वेळेनुसार रक्तातील साखर तपासा. सणाच्या काळात आहारात बदल होत असल्यास त्याची नोंद ठेवणेही उपयोगी ठरू शकते.

काय करावे? तुमच्या डॉक्टरांनी दिलेली आहार आणि रक्तातील साखर तपासण्याची योजना पाळा. मधुमेहाची औषधे किंवा इन्सुलिन घेत असल्यास मिठाई खाल्ल्यामुळे स्वतःहून औषधांचा डोस बदलू नका.

५. घरगुती शुगर-फ्री मिठाईही मर्यादित प्रमाणात खा

घरी मिठाई बनवल्यास त्यात कोणते घटक वापरले आहेत आणि किती गोडवा घातला आहे, हे नियंत्रित करणे सोपे जाते. मात्र, घरगुती मिठाईदेखील आपोआप मधुमेहासाठी योग्य ठरत नाही.

खवा, दूध, सुका मेवा आणि इतर घटकांमधून कॅलरीज व कार्बोहायड्रेट्स मिळू शकतात. साखरेऐवजी दुसरा गोडवा वापरला, तरी मिठाईचे प्रमाण महत्त्वाचे राहते.

काय करावे? 

घरच्या घरी मिठाई बनवताना घटक आणि प्रमाण यांचा विचार करा. तुमच्या आरोग्यस्थितीनुसार योग्य पर्याय निवडण्यासाठी आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.

डॉक्टरांचा सल्ला का महत्त्वाचा आहे?

मधुमेह असलेल्या प्रत्येक व्यक्तीची गरज सारखी नसते. रक्तातील साखरेची पातळी, औषधे, इतर आजार आणि रोजच्या आहारानुसार योग्य आहार ठरवावा लागतो.

American Diabetes Association च्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार मधुमेहाच्या आहाराचे नियोजन व्यक्तीच्या गरजा, पोषणमूल्ये आणि आरोग्याच्या उद्दिष्टांनुसार करावे. 

कमी किंवा शून्य कॅलरी असलेले गोडवा देणारे पदार्थ काही परिस्थितींमध्ये साखरेच्या पर्यायाप्रमाणे वापरता येतात. मात्र त्यांचा वापर मर्यादित ठेवणे आणि एकूण आहाराकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे (American Diabetes Association, 2025).

त्यामुळे दिवाळीत शुगर-फ्री मिठाई निवडताना केवळ जाहिरातीतील दाव्यावर अवलंबून राहू नका. तुमच्या आरोग्याला योग्य ठरेल असा पर्याय निवडा.

दिवाळीत आपल्या आरोग्याची काळजी घ्या

दिवाळीचा आनंद घेताना आरोग्याकडेही लक्ष द्या. मधुमेह असल्यास शुगर-फ्री मिठाईचे घटक, कार्बोहायड्रेट्स आणि खाण्याचे प्रमाण तपासा. आहारात बदल करण्यापूर्वी तुमच्या डॉक्टरांचा किंवा आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.

माधवबागमध्ये आयुर्वेदिक उपचार पद्धती आणि आधुनिक डायग्नोस्टिक तपासण्यांच्या मदतीने आरोग्याचे मूल्यांकन केले जाते. तुमच्या आरोग्यविषयक गरजांनुसार मार्गदर्शनासाठी जवळच्यामाधवबाग क्लिनिकला भेट द्या.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

मधुमेह असताना शुगर-फ्री मिठाई खाऊ शकतो का?

काही व्यक्तींना शुगर-फ्री मिठाई मर्यादित प्रमाणात खाता येऊ शकते. मात्र, त्यातील कार्बोहायड्रेट्स, कॅलरीज आणि वापरलेले गोडवा देणारे पदार्थ तपासणे आवश्यक आहे. तुमच्या आहारानुसार योग्य पर्याय निवडण्यासाठी डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.

शुगर-फ्री मिठाई खाल्ल्याने रक्तातील साखर वाढते का?

हो, वाढू शकते. मिठाईतील इतर घटक आणि वापरलेल्या गोडवा देणाऱ्या पदार्थाच्या प्रकारानुसार रक्तातील साखरेवर परिणाम होऊ शकतो.

शुगर-फ्री मिठाईमध्ये कॅलरीज असतात का?

हो. काही शुगर-फ्री मिठायांमध्ये कॅलरीज कमी असू शकतात; परंतु सर्वच मिठाया कमी कॅलरीच्या असतात असे नाही. घटक आणि पोषणमूल्ये तपासा.

मधुमेह असताना दिवाळीत कोणती मिठाई खावी?

मिठाई निवडताना तिचे घटक, एकूण कार्बोहायड्रेट्स आणि खाण्याचे प्रमाण लक्षात घ्या. तुमच्या रक्तातील साखरेची स्थिती आणि आहाराच्या गरजांनुसार योग्य पर्याय निवडा.

शुगर-फ्री मिठाई वजन कमी करण्यासाठी उपयुक्त आहे का?

नेहमीच नाही. शुगर-फ्री मिठाईमध्येही कॅलरीज आणि चरबी असू शकते. वजन नियंत्रित ठेवण्यासाठी एकूण आहार, खाण्याचे प्रमाण आणि शारीरिक हालचाल महत्त्वाची आहे.

संदर्भ

American Diabetes Association Professional Practice Committee (2025). ‘5. Facilitating Positive Health Behaviors and Well-being to Improve Health Outcomes: Standards of Care in Diabetes—2025’. Diabetes Care, 48(Supplement 1), pp. S77–S110.

American Diabetes Association (n.d.). ‘Get to Know Carbs’. Diabetes.org.

U.S. Food and Drug Administration (2021). Interactive Nutrition Facts Label: Sugar Alcohols.

U.S. Food and Drug Administration (2024). ‘Aspartame and Other Sweeteners in Food’.